Najbliższa rodzina może w wielu przypadkach otrzymać spadek albo darowiznę bez podatku. Zwolnienie nie działa jednak zawsze automatycznie. W typowej sytuacji trzeba pamiętać przede wszystkim o terminowym zgłoszeniu nabycia do urzędu skarbowego, a przy darowiźnie pieniędzy – również o właściwym udokumentowaniu przelewu. Pomyłka w tych formalnościach może spowodować, że mimo bliskiego pokrewieństwa podatek jednak będzie należny.
Poniżej wyjaśniam, kto należy do tzw. grupy zero, kiedy składa się formularz SD-Z2, jak liczyć sześciomiesięczny termin i co zmieniło się od 2026 r. w razie spóźnienia.
Kto należy do „grupy zero”?
Zwolnienie przewidziane w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn dotyczy najbliższego kręgu rodzinnego. Obejmuje małżonka, zstępnych, czyli między innymi dzieci, wnuki i prawnuki, wstępnych, a więc rodziców, dziadków i pradziadków, a także pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.
W praktyce często mówi się o „grupie zero”, choć ustawa nie posługuje się takim określeniem. Warto odróżnić ją od I grupy podatkowej. I grupa jest szersza i obejmuje również między innymi teściów, zięcia i synową. Te osoby nie korzystają jednak z pełnego zwolnienia z art. 4a tylko dlatego, że należą do I grupy podatkowej.
To rozróżnienie ma duże znaczenie. Przykładowo darowizna od rodzica na rzecz dziecka może – po spełnieniu warunków – być w całości zwolniona z podatku. Darowizna od teścia na rzecz zięcia podlega natomiast innym zasadom, mimo że zięć znajduje się w I grupie podatkowej.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby skorzystać ze zwolnienia?
Podstawowym warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Co do zasady trzeba to zrobić w ciągu 6 miesięcy. Termin nie jest liczony zawsze od tej samej daty – zależy od tego, czy chodzi o spadek, darowiznę czy inny sposób nabycia.
Przy spadku termin biegnie od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Jeżeli dziedziczenie zostało potwierdzone u notariusza, termin liczy się od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Przy europejskim poświadczeniu spadkowym – od jego wydania.
Przy zwykłej darowiźnie termin liczy się od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku darowizny dokonanej bez aktu notarialnego będzie to najczęściej moment spełnienia świadczenia, np. przekazania pieniędzy lub rzeczy.
Kiedy nie trzeba składać SD-Z2?
Obowiązek zgłoszenia nie występuje w dwóch często spotykanych sytuacjach. Po pierwsze, gdy wartość majątku nabytego od tej samej osoby – liczona łącznie z wcześniejszymi nabyciami z roku ostatniego nabycia i pięciu poprzednich lat – nie przekracza 36 120 zł. Po drugie, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron, a notariusz wykonuje obowiązki płatnika lub informacyjne przewidziane ustawą.
Nie warto jednak opierać się na samym przekonaniu, że „to przecież rodzina”. Jeżeli suma kolejnych darowizn przekracza próg 36 120 zł, wcześniejsze drobne przelewy również mogą mieć znaczenie przy ocenie obowiązku zgłoszenia.
Darowizna pieniędzy – dodatkowy warunek
Przy darowiźnie pieniędzy samo złożenie SD-Z2 może nie wystarczyć. Jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby przekracza ustawowy próg dla I grupy, otrzymanie pieniędzy trzeba udokumentować w sposób wskazany w ustawie. Chodzi przede wszystkim o przelew na rachunek płatniczy lub inny rachunek obdarowanego w banku lub SKOK albo o przekaz pocztowy.
Najbezpieczniejszy model jest prosty: rodzic przelewa pieniądze bezpośrednio na rachunek dziecka, w tytule przelewu wskazuje darowiznę, a dziecko zachowuje potwierdzenie operacji i w terminie składa SD-Z2. Przekazanie dużej kwoty „do ręki”, a następnie samodzielna wpłata gotówki przez obdarowanego może prowadzić do problemów z wykazaniem warunków zwolnienia.
Czy pełne zwolnienie ma górny limit kwotowy?
Nie. Jeżeli nabywca należy do kręgu osób z art. 4a i spełni warunki zwolnienia, sama wysokość spadku lub darowizny nie powoduje utraty preferencji. Kwota 36 120 zł nie jest więc limitem pełnego zwolnienia, lecz przede wszystkim progiem, poniżej którego w typowej sytuacji nie trzeba składać SD-Z2. Po jego przekroczeniu nadal można nie zapłacić podatku, ale trzeba prawidłowo dopełnić formalności.
To istotne przy nieruchomościach i większych darowiznach rodzinnych. Mieszkanie warte kilkaset tysięcy złotych odziedziczone po rodzicu może być całkowicie zwolnione, podobnie jak duża darowizna pieniężna – o ile zachowane zostaną wymagane terminy i sposób dokumentowania.
Co się dzieje, gdy warunki zwolnienia nie zostaną spełnione?
Jeżeli nabywca nie spełni warunków z art. 4a, nabycie nie staje się z tego powodu nieważne. Traci jednak szczególne zwolnienie i podlega opodatkowaniu według zasad przewidzianych dla I grupy podatkowej. Oznacza to konieczność uwzględnienia kwoty wolnej i skali podatkowej.
Właśnie dlatego tak istotne jest rozróżnienie między zwolnieniem dla grupy zero a zwykłą kwotą wolną. W grupie zero możliwe jest pełne zwolnienie nawet bardzo wysokiej darowizny lub spadku, jeśli ustawowe warunki zostały dochowane.
Spóźnienie ze zgłoszeniem – od 2026 r. istnieje dodatkowa możliwość
Od 7 stycznia 2026 r. przepisy przewidują możliwość przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia w określonych przypadkach. Podatnik musi złożyć wniosek i uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodnie z odesłaniem do Ordynacji podatkowej wniosek składa się w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, a razem z nim należy dokonać czynności, której termin został przekroczony, czyli złożyć SD-Z2.
Rozwiązanie nie oznacza, że każde spóźnienie zostanie wybaczone. Trzeba wykazać brak winy, np. szczególne okoliczności zdrowotne lub inne zdarzenie, które realnie uniemożliwiało terminowe działanie. Nowe zasady mają też określony zakres czasowy: dotyczą nabyć od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejszych przypadków, w których sześciomiesięczny termin nie upłynął przed tą datą.
Najczęstsze błędy przy zwolnieniu dla rodziny
Najczęściej problem wynika nie z wysokości podatku, lecz z formalności. Do typowych błędów należą: założenie, że bliska rodzina nigdy nie musi niczego zgłaszać; liczenie sześciu miesięcy od otrzymania odpisu postanowienia sądu zamiast od jego uprawomocnienia; przyjęcie darowizny pieniężnej w gotówce bez właściwego udokumentowania; pominięcie wcześniejszych darowizn od tej samej osoby oraz mylenie I grupy podatkowej z grupą zero.
W sprawach spadkowych dodatkowe trudności pojawiają się wtedy, gdy spadkobierca dopiero po czasie dowiaduje się o konkretnym składniku majątku. Ustawa przewiduje w takim wypadku możliwość zgłoszenia w ciągu 6 miesięcy od uzyskania informacji, ale trzeba uprawdopodobnić późniejsze powzięcie wiadomości.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy darowizna od rodziców zawsze jest wolna od podatku? Nie automatycznie. Przy większych darowiznach trzeba zachować warunki zwolnienia, w tym termin zgłoszenia i – przy pieniądzach – właściwe udokumentowanie transferu.
Czy rodzeństwo należy do grupy zero? Tak. Zwolnienie obejmuje rodzeństwo po spełnieniu warunków ustawowych.
Czy zięć lub synowa są w grupie zero? Nie. Należą do I grupy podatkowej, ale nie do kręgu osób objętych pełnym zwolnieniem z art. 4a.
Czy przy akcie notarialnym trzeba składać SD-Z2? Co do zasady nie, jeżeli nabycie objęte zwolnieniem następuje w formie aktu notarialnego w sytuacji wskazanej w ustawie.
Czy spóźnione SD-Z2 zawsze oznacza podatek? Od 2026 r. nie zawsze. W określonych sprawach możliwe jest przywrócenie terminu, ale trzeba wykazać brak winy w spóźnieniu.
Podsumowanie
Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny jest bardzo szerokie, ale wymaga pilnowania formalności. W praktyce najważniejsze są trzy pytania: czy nabywca należy do grupy zero, od kiedy biegnie sześciomiesięczny termin i czy – przy darowiźnie pieniędzy – sposób przekazania środków spełnia ustawowe wymogi.
Jeżeli sprawa dotyczy większego majątku, kilku darowizn, spóźnionego zgłoszenia albo spadku z niejasnym składem majątku, warto przeanalizować dokumenty przed złożeniem formularza. Pozwala to uniknąć utraty zwolnienia z powodów, które często są wyłącznie formalne.
Podstawa prawna
Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a, 4c, 6, 9 i 14 (tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 478 ze zm.). Stan prawny: 23.09.2026 r.
