Zachowek to istotna instytucja w polskim prawie spadkowym, mająca na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny, którzy mogliby zostać pominięci w testamencie. Często tematem zachowku staje się podział majątku po rodzicach między rodzeństwem. Warto zrozumieć, jakie prawa przysługują każdemu z dzieci po śmierci rodziców, zwłaszcza w kontekście spadkobrania i zachowku.
Czym jest zachowek?
Zachowek to minimalna część majątku, która należy się najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, nawet jeśli zostali pominięci w testamencie. Gwarantuje on, że osoby z tzw. „kręgu uprawnionych” do spadku otrzymają część majątku, nawet gdyby rodzic (spadkodawca) przekazał cały swój majątek komuś innemu, np. jednej osobie z rodzeństwa, innemu krewnemu czy osobie spoza rodziny.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, do zachowku uprawnione są:
– dzieci (lub wnuki, jeśli dziecko nie żyje),
– małżonek,
– rodzice spadkodawcy, ale tylko w przypadku, gdy nie ma dzieci ani wnuków.
Uprawnienia do zachowku nie przysługują natomiast dalszym krewnym, jak rodzeństwo czy kuzyni. Zatem w przypadku rodzeństwa, każdy z braci i sióstr ma prawo do zachowku po rodzicach, jeśli zostali pominięci w testamencie, pod warunkiem, że należą do grona spadkobierców ustawowych.
Wysokość zachowku
Wysokość zachowku to kluczowa kwestia w sporach dotyczących podziału majątku między rodzeństwem. Ustalona jest na podstawie określonych przepisów. W przypadku dzieci, wnuków oraz małżonka spadkodawcy, wynosi ona:
– 1/2 wartości udziału spadkowego, jaki przysługiwałby danej osobie w sytuacji, gdyby dziedziczyła na zasadach ustawowych (tj. gdyby nie było testamentu),
– 2/3 wartości udziału spadkowego, jeśli osoba uprawniona do zachowku jest małoletnia lub trwale niezdolna do pracy.
Jeżeli rodzic pozostawił testament, w którym przekazał cały majątek tylko jednemu z dzieci, pozostałe rodzeństwo ma prawo domagać się zachowku. Wysokość zachowku obliczana jest na podstawie wartości majątku, który spadkodawca posiadał w chwili śmierci, uwzględniając darowizny dokonane za jego życia i niewyłączone od zaliczenia na schedę spadkową.
Jak dochodzić zachowku?
Jeżeli jedno z dzieci zostanie pominięte w testamencie, a nie chce zrzec się swojego roszczenia, może dochodzić swoich praw poprzez żądanie wypłaty zachowku. Roszczenie o zachowek nie oznacza automatycznego podziału fizycznego majątku – może zostać spełnione w formie pieniężnej. Oznacza to, że osoba, która otrzymała spadek, może być zobowiązana do zapłaty odpowiedniej kwoty rodzeństwu.
Żądanie wypłaty zachowku może być skierowane do osoby, która odziedziczyła majątek w całości lub w większej części. Ważnym aspektem jest także to, że zachowek może być dochodzony także od osoby, która otrzymała darowiznę za życia rodzica, jeśli jej wartość była znaczna i miała wpływ na późniejszy podział spadku.
Termin na dochodzenie zachowku wynosi 5 lat od dnia otwarcia spadku, czyli od momentu śmierci spadkodawcy. Po tym okresie roszczenie ulega przedawnieniu, co oznacza, że nie będzie już można skutecznie domagać się zachowku.
Spory między rodzeństwem
Podział majątku po rodzicach może prowadzić do konfliktów między rodzeństwem, zwłaszcza gdy testament faworyzuje jedno z dzieci. W takiej sytuacji dzieci pominięte mogą czuć się niesprawiedliwie potraktowane. Dlatego tak ważne jest, aby znać swoje prawa i w razie potrzeby skorzystać z pomocy prawnej.
Jeśli nie uda się dojść do porozumienia w sprawie podziału majątku i wypłaty zachowku, możliwe jest wstąpienie na drogę sądową. Sąd wówczas zbada, czy zachowek został właściwie obliczony, a także, czy osoba uprawniona rzeczywiście została pominięta w testamencie.
Podsumowanie
Zachowek jest istotnym mechanizmem ochrony interesów dzieci po śmierci rodziców, który gwarantuje, że nawet pominięte w testamencie osoby mogą otrzymać część majątku. Każde z rodzeństwa, które zostało wyłączone ze spadku, ma prawo dochodzić zachowku w odpowiedniej wysokości. Aby uniknąć sporów, ważne jest, aby strony były świadome swoich praw i starały się rozwiązywać konflikty w sposób polubowny. Jednak w razie potrzeby, sądowe dochodzenie roszczeń zachowkowych stanowi skuteczną ochronę interesów uprawnionych.
Autorem wpisu jest adwokat Marek Jaroch, informację o jego kancelarii znajdziecie Państwo w zakładce adwokat Białystok.