Kodeks cywilny przewiduje wiele podstaw do dochodzenia świadczenia z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia. Zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności wyrażoną w art 415 k.c. każdy kto ze swojej winy wyrządził drugiej osobie szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Zasada powyższa popularnie nazywana zasadą winy stanowi podstawę do dochodzenia roszczeń w bardzo wielu przypadkach. Z art. 415 k.c. wynika, że przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej na zasadzie winy są: zachowanie człowieka, szkoda oraz wina człowieka, którego zachowanie wyrządziło szkodę; przesłanki te uzupełniane są przez art. 361 KC, w którym ustawodawca dodaje do nich adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem sprawczym i naruszeniem dobra, z którego wynikła szkoda.
Zasada powyższa znajduje jednak wiele wyjątków oraz wyłączeń. Przykładowo w myśl art. 416 k.c. małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Nie oznacza to oczywiście, że szkoda przez niego wyrządzona nie zostanie naprawiona, ale swoich roszczeń w takim wypadku musimy dochodzić od innego podmiotu.
Z drugiej strony możemy wskazać na treść art. 427 k.c., zgodnie a którym, kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Przepis ten stosuje się również do osób wykonywających bez obowiązku ustawowego ani umownego stałą pieczę nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można. Poddać pod rozwagę w tym miejscu należy także treść art. 429 k.c. w myśl którego, kto powierza wykonanie czynności drugiemu, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, chyba że nie ponosi winy w wyborze albo że wykonanie czynności powierzył osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi, które w zakresie swej działalności zawodowej trudnią się wykonywaniem takich czynności. Powyższe zasady odpowiedzialności zwane „winą w wyborze” oraz „winą w nadzorze” w sposób oczywisty poszerzają krąg podmiotów, które mogą okazać się właściwymi dla kompensacji szkody którą poniósł inny podmiot.
Powyżej wskazane podstawy odpowiedzialności nie są jednak jedynymi wzmiankowanymi w kodeksie cywilnym, a pamiętać zawsze należy, iż oprócz odpowiedzialności deliktowej zasadniczą rolę w regulacji stosunków odszkodowawczych pełni również odpowiedzialność kontraktowa, która stanowiona może być w sposób dużo bardziej dowolny pomiędzy podmiotami obrotu prawnego.
Autorem wpisu jest adwokat Cezary Chrzanowski.